Een cache met eeuwenoude munten heeft zojuist een 400 jaar durend mysterie blootgelegd.
Bijna vier eeuwen lang verdween een schip in het Engelse Kanaal. Weg. Geen spoor. Alleen maar geruchten over goud en verspreide stukjes puin op de zeebodem. Nu weten we wie het was. En waarom het ertoe deed.
Het schip is de Dom van Keulen.
Het zonk in de herfst van 1623. Nou ja. Wachten. 1633, om precies te zijn. Het verliet Marokko, op weg naar Nederland, met een lading rijkdom aan boord die bepalend was voor de Nederlandse handel in de Gouden Eeuw. Al bijna dertig jaar graven archeologen en historici in het wrak. Het samenvoegen van fragmenten van een mondiale toeleveringsketen die Noord-Afrika, West-Afrika en Europa met elkaar verbond.
Papiersporen leiden naar Devon
De identiteit bleef ongrijpbaar. Totdat het niet meer zo was.
Ian Friel. Onafhankelijke historicus. Hij was de documenten van het Britse Nationaal Archief aan het doorzoeken. Iets specifieks gevonden. Een reportage over de Dom van Keulen. Het beschreef een nachtmerrie-oversteek.
“Veel onstuimig weer.”
Het schip kreeg een klap. Er is een lek ontstaan. Neergestort nabij Salcombe, in Devon. Maar hier is het wilde gedeelte. De lading? Kwijt. Het goud? Meestal verdwenen. De bemanning? Ze hebben het allemaal overleefd.
Dave Parham is professor aan de Universiteit van Bournemouth. Hij bestudeert dit wrak sinds ze het voor het eerst vonden in 1995, samen met Venetia Porter van het British Museum. Ze hebben het nieuwe boek geredigeerd waarin dit verhaal wordt beschreven. Het is het resultaat van drie decennia werk.
Wat hadden ze bij zich?
- 150 zakjes Arabische gom
- 64 zakken salpeter
- 320 geitenhuiden
- 9.000 Barbarijse dukaten
Dat laatste artikel. Goud. Puur goud uit Marokko.
Parham merkt op dat het grootste deel ervan destijds werd geborgen. Er is iemand naar beneden gegaan. De waarde gegrepen. Er zijn meer dan 400 munten achtergelaten. Die zaten in het slib. Rustig. Wachten. Tot 1995, toen de South West Maritime Archaeology Group ze vond.
Handelsroutes werkelijkheid gemaakt
Waarom is een scheepswrak tegenwoordig zo belangrijk?
Het geeft de geschiedenis een gezicht. Op de handel. Deze munten waren afkomstig van de Sa’dian Sharifs, de toenmalige heersers van Marokko. De Nederlanders waren toen grote spelers. Hun koopvaardijvloot was enorm. Ze ruilden vervaardigde goederen voor Afrikaans goud.
Het is een tastbaar bewijs van de 17e-eeuwse handel die Marokko met de Lage Landen verbond.
Het grootste deel van het buitenlandse goud werd gesmolten. Herschikking. Het werden Nederlandse munten die over de hele wereld circuleerden. Dit wrak laat zien dat het systeem in beweging is. Voordat de munten anoniem betaalmiddel in iemands zak in Amsterdam werden.
Er zijn geen schilderijen van de Dom van Keulen. We weten eigenlijk niet hoe het eruit zag. Parham zegt dat het terrein ongeveer 30 meter beslaat. Het is ook ondiep. Slechts ongeveer 18 meter diep. Je kunt kanonnen vinden. Ankers. Vrachtartikelen.
Het British Museum bezit andere artefacten. Een tinnen kom. Een lepel. Gouden sieraden. Zelfs een visvormig gewicht werd gebruikt om de diepte te controleren. Een klein stempelzegel. Aardewerk scherven. En een klein goudklompje.
Jeremy Hill van het British Museum noemt de vondst belangrijk. Het roept vragen op over hoe goud zich bewoog. Onder de zee. Voor de kust van Engeland. Er was een team nodig om deze vragen te beantwoorden.
Ik waak nog steeds
Het terrein is beschermd. Strikt.
De Protection of Wrecks Act van 1973 dekt dit. Het historische Engeland beheert het. Je kunt daar niet zomaar naar beneden duiken. U heeft een vergunning nodig van de overheid. Met name het DCMS.
Ze houden het nauwlettend in de gaten.
De National Coastwatch Institution houdt toezicht op het gebied vanuit Prawle Point. Er vinden regelmatig politiepatrouilles plaats. Operatie Birdie beperkt illegale inmenging. Mensen proberen nog steeds binnen te komen. Ze proberen nog steeds de geschiedenis te redden voor geld.
Het boek vertelt de rest. Het bestrijkt de dynastie in Marokko. De context van de handel. Het herstel van het schip. Het verbindt een losse draad van de mondiale geschiedenis met elkaar.
De munten bevinden zich nu in het British Museum. Naast de kom. Het gewicht. De herinnering aan de storm.
Begrijpen we echt hoe verbonden de wereld vierhonderd jaar geleden was? Waarschijnlijk nog niet.
Maar nu weten we waar dat goud vandaan kwam. In ieder geval deze batch ervan.
