Niedawne badania sugerują, że niedawna aktywność wulkaniczna na Marsie nie była serią prostych erupcji, ale długim i ewoluującym procesem napędzanym przez złożone podziemne systemy magmowe. Badanie prowadzone pod kierunkiem dr Bartosza Peterka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza dostarcza bezprecedensowych szczegółów na temat ewolucji wulkanów, zwłaszcza Pavonis Mons, jednego z największych wulkanów na Czerwonej Planecie.
Długowieczne systemy magmowe
Przez dziesięciolecia planetolodzy starali się zrozumieć, w jaki sposób planety skaliste, takie jak Mars i Ziemia, budują i przekształcają swoje powierzchnie. To nowe badanie pokazuje, że nawet podczas ostatniego okresu aktywności wulkanicznej na Marsie systemy magmowe pod powierzchnią pozostawały niezwykle aktywne i złożone.
Badanie podważa pogląd, że erupcje wulkanów są zdarzeniami odosobnionymi. Zamiast tego uważa się, że wiele erupcji jest wynikiem długotrwałych procesów zachodzących głęboko pod ziemią, gdzie magma przemieszcza się, ewoluuje i zmienia przez długie okresy czasu.
Rekonstrukcja ewolucji wulkanów
Naukowcy połączyli szczegółowe mapy powierzchni z danymi dotyczącymi minerałów orbitalnych, aby zrekonstruować historię wulkanu na południe od Pavonis Mons. Wyniki pokazują, że system wulkaniczny rozwijał się przez kilka faz erupcji, zaczynając od przepływu lawy przez szczeliny, a następnie przechodząc do kominów w kształcie stożka.
Pomimo różnic w wyglądzie strumieni lawy na powierzchni, wszystkie one były zasilane przez ten sam podziemny system magmy. Każda faza pozostawiła po sobie unikalną sygnaturę mineralną, umożliwiając naukowcom śledzenie zmian w magmie w czasie.
Ewolucja magmy
„Te różnice w minerałach mówią nam, że sama magma ewoluowała” – wyjaśnił dr Peterek. „To prawdopodobnie odzwierciedla zmiany w głębokości pochodzenia magmy i czasie jej przechowywania pod powierzchnią przed erupcją”.
Odkrycia te są szczególnie ważne, ponieważ bezpośrednie pobieranie próbek z marsjańskich wulkanów jest obecnie niemożliwe. Obserwacje orbitalne, takie jak te wykorzystane w tym badaniu, dostarczają rzadkich informacji na temat wewnętrznej struktury i ewolucji planety.
To badanie podkreśla siłę obserwacji orbitalnych w odkrywaniu ukrytej złożoności systemów wulkanicznych, nie tylko na Marsie, ale także na innych planetach skalistych.
Badanie opublikowano 29 stycznia 2026 roku w czasopiśmie Geology. (DOI: 10.1130/G53969.1)
Nowe dane pokazują, że zrozumienie podziemnych systemów magmowych jest niezbędne do dokładnej interpretacji wulkanicznej historii Marsa. Oznacza to, że poprzednie szacunki dotyczące aktywności wulkanicznej Marsa mogły niedoceniać złożoności wewnętrznej dynamiki planety.
