додому Technologia i nauka Nauka i badania Jak efekt kapilarny powoduje, że woda porusza się wbrew grawitacji

Jak efekt kapilarny powoduje, że woda porusza się wbrew grawitacji

Woda nie zawsze przestrzega zasad poznanych w szkole. Ona po prostu nie stoi w miejscu. Wstaje.

To jest efekt kapilarny. Zjawisko fizyczne, podczas którego ciecz przemieszcza się w górę lub w dół wąskiej rurki bez żadnego ciśnienia zewnętrznego. Można to zobaczyć u roślin. Można to zobaczyć na ręcznikach papierowych. Być może nie zauważysz tego w cienkiej szklanej rurce, ale fizyka jest wciąż taka sama.

Siła napędowa nie jest tutaj magiczna. To molekularne. Mówiąc dokładniej, jest to przeciąganie liny pomiędzy dwoma rodzajami przyciągania: przyczepnością i spójnością.

Przyczepność to przyciąganie pomiędzy cieczą a stałą ścianką pojemnika. Wyobraź sobie cząsteczki wody przytulające się do szkła. Spójność to przyciąganie pomiędzy samymi cząsteczkami cieczy. Zwykle trzymają się razem, tworząc zwartą grupę.

Wynik zależy od tego, kto wygra to przeciąganie liny.

Jeśli przyczepność jest silniejsza niż spójność, ciecz podnosi się. Cząsteczki są przyciągane do ścianek i niosą ze sobą resztę cieczy. Tworzy to wklęsły menisk, zakrzywioną powierzchnię, którą widać, gdy woda znajduje się w przezroczystej szklance. Woda się podnosi.

Jeśli dominuje spójność, ciecz jest odpychana od ścian. Ona nie wstaje. Ona schodzi. Potwierdza to rtęć w starych termometrach. Tworzy menisk wypukły. Zakrzywia się na środku i pozostaje niska.

Napięcie powierzchniowe również odgrywa tutaj ważną rolę. Są to elastyczne właściwości powierzchni cieczy, które pozwalają jej przeciwstawić się siłom zewnętrznym. Współdziała z adhezją i kohezją, aby określić, jak wysoko lub nisko podniesie się ciecz.

Nie chodzi tylko o rurki. Chodzi o to, jak drzewa wchłaniają wodę z korzeni do liści. Wszystko zależy od tego, jak Twoja skóra wchłania balsam. Chodzi o to, jak atrament wpływa do pióra.

Bez działania kapilarnego wiele codziennych rzeczy nie działałoby. Rośliny zwiędłyby. Detergenty będą raczej gromadzone niż rozprowadzane. Świat byłby znacznie mniej wilgotnym miejscem w miejscach, gdzie jest to najbardziej potrzebne.

Dlaczego niektóre ciecze unoszą się, a inne spadają? To zależy od preferencji molekularnych. Czy podoba im się ściana bardziej niż sobie nawzajem? Lub odwrotnie?

Odpowiedź zmienia wszystko.

Brzmi to sprzecznie z intuicją, ale napięcie powierzchniowe cieczy często działa przeciwko sobie. Aby zminimalizować energię, ma tendencję do zmniejszania swojej powierzchni. Ale kiedy płyn jest zamknięty na małej przestrzeni, to samo napięcie staje się siłą napędową, która podnosi lub obniża płyn. To zachowanie nie jest przypadkowe. Jest to spowodowane walką pomiędzy dwoma specyficznymi rodzajami sił międzycząsteczkowych.

Przyczepność a spójność

Jeśli widzisz, jak ciecz podnosi się w cienkiej rurce, jest to spowodowane przyczepnością. Jest to siła przyciągania pomiędzy cząsteczkami cieczy i stałymi ściankami pojemnika. Kiedy siła przylegania jest większa niż spójność – siła utrzymująca razem cząsteczki cieczy – ciecz unosi się.

W rezultacie na powierzchni powstaje wklęsłe zagięcie. Nazywamy to meniskiem. W tym przypadku ciecz „zwilża” powierzchnię. Klasycznym przykładem jest woda w szklance. Cząsteczki wody przyciągają się do szkła mocniej niż do siebie nawzajem, dlatego rozprzestrzeniają się i unoszą wzdłuż ścianek, ciągnąc za sobą resztę słupa cieczy. Rosną nadal, aż ciężar wody zrównoważy napięcie powierzchniowe i ciśnienie przyczepności ku górze.

Ale co się stanie, gdy zwycięży spójność?

Menisk wypukły

Kiedy cząsteczki cieczy przyciągają się bardziej do siebie niż do materiału rurki, ciecz w rzeczywistości opada poniżej otaczającego poziomu. Powierzchnia zakrzywia się w górę od środka, tworząc wypukły kształt.

Rtęć jest dobrym przykładem tego zjawiska. Jego wewnętrzna spójność jest niezwykle silna. Nie rozmazuje się na większości powierzchni. Kiedy rtęć zostanie umieszczona w rurce kapilarnej, naciska ona w dół, tworząc odwróconą krzywą w kształcie kopuły. To potężne wizualne przypomnienie, że nie wszystkie płyny zachowują się jak woda.

Jakie znaczenie ma średnica rury

Możesz to sprawdzić samodzielnie, używając prostych szklanych rurek. Weź wąską rurkę kapilarną i zanurz ją w wodzie. Woda się podnosi. Teraz weź szerszą rurkę i zrób to samo. Poziom wody nadal się podnosi, ale nie tak wysoki.

Im węższa rurka, tym wyżej podnosi się ciecz. Dlaczego? Ponieważ siła przyczepności działa wzdłuż obwodu rury. W cienkiej rurce stosunek powierzchni ścianki do objętości cieczy jest znacznie wyższy. „Napór” ścian ma większy wpływ na całkowitą masę słupa cieczy. W szerokiej rurze ta sama siła przyczepności musi unieść znacznie cięższy słup wody, więc punkt równowagi jest niższy.

Wysokość słupa cieczy jest odwrotnie proporcjonalna do promienia rurki kapilarnej.

Akcja kapilarna w przyrodzie

To nie jest tylko sztuczka fizyczna w laboratorium. Jest to konieczność biologiczna. Aby przetrwać, rośliny polegają na działaniu kapilarnym.

Korzenie pochłaniają wodę z gleby, ale dostarczenie wody do liści – czasami na wysokość kilkuset metrów – wymaga czegoś więcej niż tylko osmozy. Rośliny są zasadniczo wiązkami mikroskopijnych rurek kapilarnych zwanych ksylemem. Wąska średnica tych naczyń pozwala wodzie unosić się wbrew grawitacji, niosąc ze sobą rozpuszczone składniki odżywcze.

To proces ciągły. Gdy woda paruje z liści (transpiracja), pobiera więcej wody z dna. Działanie kapilarne pomaga utrzymać ten przepływ, współpracując z spójnością, tworząc ciągłą kolumnę wody. Bez niej drzewa nie byłyby w stanie transportować zasobów naturalnych z ziemi do najwyższych gałęzi.

Więc

Exit mobile version