Wetenschappers hebben experimenteel bevestigd dat bonobo’s, een van onze nauwste verwanten van primaten, in staat zijn tot fantasiespel – een cognitief vermogen waarvan eerder werd gedacht dat het uniek menselijk was. De studie, gepubliceerd in Science, levert het eerste rigoureuze bewijs dat bonobo’s denkbeeldige objecten kunnen volgen tijdens gesimuleerde scenario’s, wat suggereert dat dit vermogen zich mogelijk heeft ontwikkeld vóór de splitsing tussen mensen en bonobo’s meer dan zes miljoen jaar geleden.
Het Kanzi-experiment: denkbeeldig sap volgen
Het onderzoek concentreerde zich op Kanzi, een overleden bonobo die bekend stond om zijn uitzonderlijke begrip van gesproken Engels. Onderzoekers ontwierpen een experiment waarbij Kanzi transparante kopjes en een lege kan te zien kreeg. De wetenschappers doen alsof sap in één kopje gieten en vervolgens terug in de kan, om te testen of Kanzi de denkbeeldige overdracht kon volgen.
Kanzi identificeerde de locatie van het zogenaamde sap 68% van de tijd correct, wat aangeeft dat hij een object kon volgen dat fysiek niet bestond. Cruciaal was dat vervolgtests bevestigden dat Kanzi onderscheid kon maken tussen echt en denkbeeldig sap; hij koos consequent de beker met echt sap boven de beker die in een voorwendsel was “leeggemaakt”. Een soortgelijk experiment met “doen alsof-druiven” leverde vergelijkbare resultaten op.
Waarom dit ertoe doet: meer dan anekdotisch bewijs
Eerdere observaties van wilde en in gevangenschap levende apen wezen op soortgelijk gedrag: chimpansees die speelden met weggegooide voorwerpen, bonobo’s die het eten nabootsten van foto’s. Deze anekdotes stonden echter open voor alternatieve verklaringen (zoals de dieren die echt geloofden dat de objecten echt waren). Deze studie neemt die dubbelzinnigheid weg door duidelijk experimenteel bewijs te leveren van denkbeeldige objecttracking.
De implicaties zijn aanzienlijk. Fantasiespel is niet louter grillig gedrag; het wordt beschouwd als een fundamentele bouwsteen voor complexe cognitieve vaardigheden zoals verbeeldingskracht, planning en sociaal begrip. Als dit vermogen bij bonobo’s aanwezig is, suggereert dit dat het wellicht dieper geworteld is in de evolutie van primaten dan eerder werd aangenomen.
Beperkingen en toekomstig onderzoek
Het onderzoek was beperkt tot een enkele bonobo, Kanzi, waardoor brede generalisaties voorbarig waren. Onderzoekers erkennen dat Kanzi een vermogen heeft aangetoond om fantasiespel te volgen dat door mensen is geïnitieerd, maar niet noodzakelijkerwijs om dergelijke scenario’s zelfstandig te initiëren.
Verder onderzoek met andere apen is nodig om te bepalen of dit vermogen wijdverspreid is binnen de soort. Indien bevestigd, zou dit ons begrip van de cognitie van primaten en de evolutie van de menselijke verbeelding kunnen herschrijven.
“Dit is een enorme ontwikkeling voor ons vakgebied”, zegt Laura Simone Lewis, een evolutionair antropoloog die niet bij het onderzoek betrokken is. “Het levert direct bewijs ter ondersteuning van de anekdotische rapporten uit het wild dat onze neven en nichten van mensapen hun verbeelding kunnen gebruiken.”
